Wat willen we bereiken?
Drenthe beschikt over een krachtige en initiatiefrijke samenleving. De kracht van inwoners is iets waar we zorgvuldig mee om moeten gaan. Daarom richten we ons op het behouden en versterken van het naoberschap.
Inwonerskracht is een essentieel element voor zelfredzame, duurzame en veerkrachtige gemeenschappen die in staat zijn om hun eigen toekomst vorm te geven en gezamenlijk de maatschappelijke uitdagingen aan te pakken. Het behouden en versterken van deze kracht vereist gezamenlijke inspanningen van overheden, maatschappelijke organisaties en de inwoners zelf. Op de lange termijn streven we naar sterke lokale gemeenschappen, waarin inwoners, samen met maatschappelijke steunorganisaties en overheden, een prettige en leefbare omgeving creëren.
Vanuit de Sociale Agenda 2024-2029 zetten wij ons in om hier verandering in te realiseren, met de volgende doelstellingen:
Doelstellingen
Waar staan we nu?
Wie denkt aan Drenthe, denkt al gauw aan de lange traditie van naoberschap. Daarin springt Drenthe er positief uit vergeleken met elders in Nederland. Ruim de helft van de Drenten doet vrijwilligerswerk of is actief in het verenigingsleven. Vier op de vijf inwoners is tevreden met het leven en inwoners geven een bovengemiddeld rapportcijfer voor hun sociale contacten (7,9) en voor hoe mensen met elkaar omgaan in de buurt of wijk (7,5). Het vertrouwen in anderen is afgelopen jaren stabiel en ligt in lijn met het landelijk gemiddelde. Bijna 70 procent van de Drenten geeft aan dat de meeste mensen te vertrouwen zijn.
Naast sociaal vertrouwen is ook vertrouwen in maatschappelijke instellingen en de overheid van groot belang. Dit vertrouwen is essentieel voor het functioneren van de samenleving en heeft direct invloed op de betrokkenheid van inwoners bij hun omgeving. Wat betreft het vertrouwen in instituties volgt Drenthe de landelijke trendlijn, al ligt het percentage in Nederland iets hoger dan in Drenthe. In 2024 had 60,2 procent van de Drenten vertrouwen in de Tweede Kamer, politie en rechters (percentage is een gemiddelde van de drie genoemde instituten). In Nederland is het vertrouwen in instituties met 62,9 procent iets hoger.
Voorbij de provinciale gemiddelden tekent zich wel een gemengd beeld af voor wie dieper kijkt. Er zijn namelijk belangrijke verschillen zichtbaar tussen regio’s en tussen groepen. Inwoners met een laag inkomen of met een migratieachtergrond geven doorgaans aan minder tevreden te zijn met hun sociale contacten en hebben minder vertrouwen in anderen. Uit onderzoek blijkt dat op het platteland inwoners meer naoberschap ervaren dan in stedelijke kernen. Dat is ook terug te zien in Drenthe: in plekken als Assen en Emmen vallen cijfers voor het aandeel vrijwilligerswerk, sociale samenhang en onderling vertrouwen lager uit dan in plattelandsgemeenten.
Hierin herkennen wij de uitdaging om het naoberschap op peil te houden waar dit goed ervoor staat en voor sommige groepen en gebieden te versterken. Dat lukt alleen door aan te sluiten bij en in te spelen op het initiatief van inwoners in de vorm van vrijwilligerswerk en bewonersinitiatieven, en door de Drentse gemeenten hierin te ondersteunen. Dat betekent ook ongelijk investeren voor gelijke kansen. Soms gaat dat over het aantrekken en behouden van (jonge) vrijwilligers, soms over het helpen bij organisatie of uitvoering met opstartsubsidie, kennisontwikkeling of ondersteuning bij processen zoals de totstandkoming van dorpsvisies.
Ondersteuning van vrijwilligers
De vrijwilligers in Drenthe zijn onmisbaar. Ze zetten zich in voor hun buurt, sport, kunst en cultuur, natuur, armoede en onderwijs. Uit de meest recente cijfers (2024) blijkt dat meer dan de helft van de Drentse inwoners actief is als vrijwilliger, wat neerkomt op ruim 260.000 vrijwilligers in de provincie . Ook zien we de laatste jaren dat dit percentage groeit. Een hele mooie ontwikkeling, maar het gaat niet vanzelf. We blijven daarom volop inzetten om het vrijwilligerswerk in Drenthe te ondersteunen.
In dat kader is in 2025 Vrijwilligers Drenthe opgericht: een nieuw samenwerkingsverband van zeven provinciale organisaties die zich gezamenlijk inzetten voor een sterke, toekomstbestendige vrijwilligersinfrastructuur. De samenwerking bestaat uit BOKD, CMO STAMM, SportDrenthe, Stichting Kunst & Cultuur, IVN Drenthe, Zorgbelang Drenthe en Landschapsbeheer Drenthe. Door krachten te bundelen versterken zij elkaar in kennis, netwerk en ondersteuning van vrijwilligers en bewonersinitiatieven.
Binnen dit verband richt SportDrenthe zich op het ondersteunen en versterken van vrijwilligers in sportverenigingen, onder meer op het gebied van bestuur, organisatiekracht en toekomstbestendigheid. Stichting Kunst & Cultuur ondersteunt culturele verenigingen en initiatieven, zodat ook in kleinere kernen ruimte blijft voor ontmoeting en expressie. IVN Drenthe en Landschapsbeheer Drenthe werken met natuur- en landschapsvrijwilligers aan betrokkenheid bij de leefomgeving. CMO STAMM brengt kennis in over sociale vraagstukken en maatschappelijke ontwikkelingen en vertaalt deze naar handelingsperspectief voor beleid en praktijk. BOKD ondersteunt bewonersinitiatieven en dorpsorganisaties bij vraagstukken rond leefbaarheid en gemeenschapskracht, terwijl Zorgbelang Drenthe de stem van inwoners versterkt op het snijvlak van zorg en welzijn.
Om vrijwilligers verder te ondersteunen heeft de provincie Drenthe in 2025 Hét Compliment van Drenthe uitgereikt, als waardering voor vrijwilligersorganisaties en -initiatieven in de provincie. Met deze prijs werden groepen beloond die zich op een bijzondere, opvallende en succesvolle manier inzetten voor hun omgeving. De winnende organisatie ontving € 3.000 om extra activiteiten te organiseren of het bestaande werk te versterken. De overige genomineerden ontvingen een aanmoedigingsprijs van € 1.000.
Het thema van Hét Compliment van Drenthe 2025 was ‘vrijwilligerswerk met, door of voor jongeren (12–30 jaar)’. Daarmee lag de focus op initiatieven waarin jongeren centraal stonden, zoals jongeren die zich vrijwillig inzetten binnen buurt, sport of zorg, jonge mantelzorgers, of organisaties die bijdragen aan de ontwikkeling, gezondheid en het welzijn van jongeren.
Voor deze editie waren vijf initiatieven genomineerd: Sportplein Emmerhout, Oudejaarsvereniging De Oliebol, Play4Peace, Sweelpop en Jeugdcommissie A.M.D.G.
De uitreiking van Hét Compliment van Drenthe vond plaats op donderdag 12 december 2025 en trok veel belangstelling van de pers. Onder meer RTV Drenthe (lees artikel) was aanwezig en interviewde de winnaar live. Daarnaast was ook de Jongeren Omroep ZO!34 aanwezig, waarmee het evenement extra zichtbaarheid kreeg bij een jong publiek. Sweelpop werd daarbij uitgeroepen tot winnaar van het jaar 2025. Lees meer over Sweelpop in het interview
Ondersteuning van bewonersinitiatieven
Vanuit de Sociale Agenda 2024-2029 versterken we de bewonerskracht in Drenthe. Via de populaire subsidieregeling Bewonersinitiatieven ondersteunde de provincie Drenthe in 2025 opnieuw tientallen projecten die bijdragen aan leefbaarheid, ontmoeting en samenwerking in dorpen en wijken. In totaal ontvingen 42 initiatieven een bijdrage, waarvan 31 gericht op naoberschap en 12 op gezondheid. Steeds vaker weten inwoners de provincie te vinden met ideeën die het samenleven versterken en zorgen voor meer ontmoeting en aandacht voor elkaar.
Bij bewonersinitiatieven draait het om samenwerking, vrijwilligersinzet en betrokkenheid bij de eigen leefomgeving. Van dorpskeukens en gezamenlijke groenprojecten tot ruil- en deeltuinen en toegankelijke wandelpaden. De regeling bracht niet alleen nieuwe activiteiten op gang, maar gaf ook bestaand vrijwilligerswerk een nieuwe impuls. In totaal is in 2025 € 800.000 toegekend aan bewonersinitiatieven in Drenthe.
Een van de ondersteunde projecten is Het Familiepad ’t Opgaonde in Schoonhoven. Dit toegankelijke wandel- en beleefpad werd in oktober feestelijk geopend door toenmalig commissaris van de Koning Jetta Klijnsma. Het familiepad laat zien hoe naoberschap in de praktijk vorm krijgt; bewoners namen het initiatief, werkten samen met maatschappelijke partners en vrijwilligers en creëerden samen een plek waar iedereen welkom is. In het interview bij de foto hieronder vertellen initiatiefnemers Arthur van Toombergen en Bé Uiterwijk Winkel hoe het idee ontstond, hoe de samenwerking verliep en wat het familiepad betekent voor Hollandscheveld en de omliggende dorpen.
Tegelijkertijd wordt met het oog op de toekomst de regeling verder doorontwikkeld. Met de door Provinciale Staten aangenomen motie ‘Impuls voor Circulaire Dorpsinitiatieven en Dorpshuizen in Drenthe’ is de subsidieregeling vanaf 2026 uitgebreid met extra ruimte voor circulaire bewonersinitiatieven en de verduurzaming van dorpshuizen. Hiermee stimuleert de provincie initiatieven die bijdragen aan hergebruik, minder afval en een duurzamere leefomgeving, in samenhang met de bestaande inzet op leefbaarheid, ontmoeting en gemeenschapskracht. Lees meer Het Familiepad ’t Opgaonde in Schoonhoven in het interview.
Naast de subsidieregeling voor bewonersinitiatieven en het Dorpsvernieuwingsfonds ondersteunen we ook activiteiten op het snijvlak van sociaal en cultuur via de subsidieregeling Podium Platteland 3.0. Hierbij gaat het om projecten waarin inwoners actief participeren en cultuur wordt ingezet als middel om maatschappelijke thema’s bespreekbaar te maken. In 2025 ontvingen in totaal 13 projecten een bijdrage. Een aansprekend voorbeeld is Mantelzorger… opeens ben je het! In dit project werken culturele makers samen met welzijnsorganisaties om de ervaringen van mantelzorgers zichtbaar te maken via kunst. Door verhalen en emoties te verbeelden in een reizende tentoonstelling in meerdere Drentse gemeenten ontstaat ruimte voor herkenning, bewustwording en gesprek. Het project versterkt de positie van mantelzorgers, vergroot het maatschappelijk begrip voor hun rol en laat zien hoe de samenwerking tussen het sociale en culturele domein bijdraagt aan inclusie en betrokkenheid. Daarmee benadrukt dit project de meerwaarde en het succes van Podium Platteland 3.0.
Heb je ook een inspirerend plan voor Podium Platteland?
Ondersteuning dorpen en wijken
Drenthe kent vele sterke dorpen en wijken met hoge leefbaarheid en hechte gemeenschappen. Wel blijkt dat de ervaren sociale cohesie verschilt tussen gemeenten, dorpen en wijken. Op het platteland is de ervaren sociale cohesie doorgaans hoger dan stedelijke kernen.
De ondersteuningen van dorpen en wijken is speerpunt binnen onze pijler naoberschap. Naast de bovengenoemde ondersteuning van vrijwilligers en bewonersinitiatieven begeleidde de BOKD dorpen bij het versterken van hun gemeenschapskracht met ondermeer de inzet van de DorpsKrachtScan, waarin inwoners samen werken aan thema’s als ontmoeting, omzien naar elkaar en de toekomst van het dorp. Daarnaast ondersteunde de BOKD dorpshuizen bij hun ontwikkeling tot multifunctionele ontmoetingsplekken, waar welzijn, zorg en sociale activiteiten samenkomen. Om initiatieven in onze dorpen verder de ondersteunen heeft de provincie Drenthe in 2025 het Dorpsvernieuwingsfonds gelanceerd met als doel om de leefbaarheid en toekomstbestendigheid van kleine kernen te versterken. Het fonds stimuleert zowel fysieke als sociale projecten die bijdragen aan vitale dorpen met een gezonde, toegankelijke leefomgeving.
Dorpen kunnen met steun uit het fonds werken aan initiatieven zoals het opknappen van dorpshuizen, het verbeteren van ontmoetingsplekken of het versterken van de lokale voorzieningenstructuur. Hoewel het dorpsvernieuwingsfonds geen onderdeel is van de Sociale Agenda 2024-2029, sluit het wel aan bij onze doelen op het gebied van naoberschap en sterke dorpen.
Voor de periode 2025–2026 is € 5 miljoen beschikbaar gesteld, met gemeenten als penvoerder van de aanvragen. De regeling is geopend in het najaar van 2025 en de eerste plannen door de gemeenten zijn al gedeeld met de provincie.
Kennisdeling en netwerkontwikkeling
Ook breder is de kennisdeling verder uitgebouwd via Kennisnetwerk Krachtig Noord Nederland (KKNN) en de Leerstoel Bevolkingsdaling en Leefbaarheid aan de Rijksuniversiteit Groningen. Hun gezamenlijke symposium in september 2025 benadrukte de verbinding tussen wetenschap, beleid en praktijk in het versterken van leefbaarheid en gemeenschapskracht in Drenthe.
Hoe gaan we verder?
De ondersteuning van bewonersinitiatieven en vrijwilligers is de afgelopen jaren stevig opgebouwd en wordt breed benut. De grote belangstelling voor de subsidieregeling bewonersinitiatieven laat zien dat de inwonerskracht in Drenthe groot is en dat onze instrumenten goed aansluiten bij de praktijk in dorpen en wijken. Deze succesvolle ondersteuning vormt het hart van onze inzet en zetten we onverkort voort in 2026. Daarbij hebben wij in 2026 extra aandacht voor de dorpen en wijken waar de sociale cohesie en bewonerskracht achterblijft.
In 2026 zetten we daarnaast in op versterking van overheidsparticipatie. Daarmee doelen wij op de manier waarop gemeenten en provincie aansluiten bij en ondersteuning geven aan de initiatiefkracht uit de dorpen en wijken. In onze strategie sluiten wij aan bij de gemeenten waar behoefte is om met deze opgave aan de slag te gaan. We sluiten daarbij onder meer aan bij de best practice van de gemeente De Wolden.
Tot slot werken we in 2026 de aangenomen motie De krant op tafel in elk dorpshuis verder uit. Hierbij werken we aan toegankelijke informatievoorziening in onze dorps- en buurthuizen in Drenthe.